Kanun

Kanun, Türk müziğinin en geniş ses aralığına sahip telli çalgılarından biridir. Yamuk biçimli ahşap bir gövde, üzerine gerilen ses tablası, balık derisi ya da suni deri üzerine oturan eşik ve genellikle üçer tel bir sesi karşılayacak biçimde çekilmiş 72-79 telden oluşur. Bu da yaklaşık üç buçuk oktavlık bir ses aralığı verir. Her iki elin işaret parmağına takılan mızraplarla çalınır. Gövdenin sol tarafında, her tel grubunun altında bulunan madeni mandallar çalış sırasında perde yüksekliğini anında değiştirir. Kanun, Türk müziğinin gerektirdiği koma seslerini, bu mandal sistemi sayesinde verir.

Adı Arapça ve Yunanca kökten gelen kanun sözcüğü, kural ya da ölçü anlamı taşır. Çalgının kökeni Orta Çağ'a, en az onuncu yüzyıla kadar gidebilir. Fârâbî'nin yazılarında adı geçer. Endülüs yoluyla Avrupa'ya geçerek psalterion ailesinin doğu kolunu oluşturmuştur. Osmanlı saray ve fasıl müziğinde on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllarda yaygınlaşmış, on dokuzuncu yüzyıl sonunda mandal sisteminin eklenmesiyle, bugünkü biçimine kavuşmuştur. Bugün Türkiye, Mısır, Suriye, Azerbaycan, Yunanistan ve Balkanlar'da birbirinden farklı akort ve mandal düzenleriyle çalınmaktadır.

Bir kanun aylar süren bir işçiliğin ürünüdür. Önce kanunun çeşitli bölgeleri için iyi kurutulmuş ağaçlar seçilir ve uzun süre dinlendirilir. Genellikle ıhlamur, ceviz, maun ya da kelebek tercih edilir. Kanun yamuk bir formda imal edilir. İç balkonlar ses akışını en iyi sağlayacak şekilde özenle yerleştirilir. Ses tablası için çınar veya ladin ince ince işlenir ve gomalak cila elle, kat kat uygulanır. Eşiğin oturacağı bölgeye deri gerilir. Ardından mandal sıraları tek tek monte edilip ayarlanır, burgular takılır ve teller çekilir. Son aşamada enstrüman günlerce çalınarak akort ve tını dengesi oturtulur.

Atölyemizde her kanun baştan sona elde üretilir. Ağaçlar tek tek seçilir, yılına göre ayrılıp özenle kurutulur ve dinlendirilir. Hiçbir parça seri üretim hızıyla geçiştirilmez. Ses tablası, eşik ve mandallar, bir icracının kulağıyla, tekrar tekrar deneme çalışlarıyla dengelenir. Cilada ve tüm donanımda (mandal, burgu, tel ve deri) en üst kalite malzeme kullanılır. Dr. Ender Özdemir'in kırk yılı aşan icracılık birikimi yapılan her enstrümanın ölçüsüdür. Amaç, çalındığı ilk anda sanatçının aradığı sesi veren, ömürlük bir kanundur.