How to choose a microphone or pickup for the kanun

Kanun akustik bir çalgıdır; sesi doğrudan ses tablasından ve tellerden gelir. Küçük bir odada ya da birebir derste bu ses yeterlidir, ama bir sahnede, kalabalık bir fasıl topluluğunda ya da kayıt ortamında enstrümanın sesini büyütmek gerekir. Burada iki yol vardır: mikrofonla dışarıdan almak ya da pickup (temas mikrofonu) ile doğrudan gövdeden almak. Hangisinin daha iyi olduğuna tek bir cevap yoktur; ortama ve ihtiyaca göre değişir.

Kanun neden amplifikasyona ihtiyaç duyar

Kanunun sesi zengin ve taşıyıcıdır, ama diğer çalgılarla birlikte, özellikle elektrikli enstrümanlar ya da büyük bir topluluk içinde çalındığında kolayca kaybolur. Sahnede dinleyiciye net ulaşması, bir ses kaydında diğer enstrümanlarla dengeli durması için sesin bir şekilde alınıp hoparlöre ya da kayıt cihazına iletilmesi gerekir. Bu noktada seçim, mikrofon ile pickup arasında şekillenir.

Mikrofonla seslendirme

Dışarıdan, enstrümana dokunmadan sesi alan klasik mikrofonlar, kanunun doğal tınısını en yakın şekilde aktarır. Genellikle küçük diyaframlı bir kondansatör mikrofon, ses tablasının üzerine belirli bir mesafede yerleştirilir; konumlandırma, hangi bölgenin daha baskın duyulacağını belirler. Bu yöntemin avantajı, enstrümana fiziksel bir ek yapmadan gerçek akustik tonu vermesidir. Dezavantajı ise sahne ortamında geri besleme (feedback) riski ve icracının hareketiyle mikrofon açısının bozulabilmesidir; bu yüzden oturuş düzeni de önemli hâle gelir. Sehpada sabit bir duruşla çalmak, mikrofon açısının çalış boyunca değişmemesine yardımcı olur; bu konuyu kanun çalarken doğru oturuş ve tutuş yazımızda ele almıştık.

Pickup ile seslendirme

Pickup, yani temas mikrofonu, doğrudan gövdeye ya da ses tablasına yakın bir noktaya yerleştirilen küçük bir alıcıdır; sesi havadan değil, ahşabın titreşiminden alır. Bu yöntemin en büyük avantajı, kalabalık ve gürültülü bir sahnede geri beslemeye karşı daha dayanıklı olmasıdır; icracı hareket etse de ses sabit kalır. Buna karşılık, tonu mikrofona göre biraz daha "elektronik" ve düz bulanlar olur; pickup'ın gövdedeki yerleşimi ve kalitesi bu farkı büyük ölçüde azaltabilir ya da artırabilir. Bazı icracılar pickup ile mikrofonu birlikte kullanıp iki sinyali karıştırarak hem güvenlik hem de doğal ton arayışını birleştirir.

Pickup takarken dikkat edilecekler

Pickup'lar genelde iki şekilde yerleştirilir: ses tablasına bant ya da yapışkanla tutturulan geçici bir sabitleme, ya da gövdeye kalıcı olarak monte edilen bir sistem. Yeni başlayan bir icracı için geçici sabitleme daha mantıklıdır; farklı konumları deneyip hangisinin en dengeli sesi verdiğini bulmak zaman alabilir, kalıcı bir montaj ise enstrümanın yapısına dokunan bir karardır. Kalıcı bir pickup sistemi düşünülüyorsa bu kararı, gövdeye ve ses tablasına zarar vermeyecek şekilde, enstrümanı tanıyan bir ustayla birlikte almak gerekir; aceleyle yapılan bir delme ya da yapıştırma işlemi geri dönüşü zor bir hataya yol açabilir.

Sahnede sık yapılan hatalar

• Ses kontrolünü performans anına bırakmak; prova sırasında test edilmemiş bir ayar sahnede sürpriz çıkarabilir.
• Mikrofonu ya da pickup kablosunu, icracının hareket alanını kısıtlayacak şekilde yerleştirmek.
• Tiz ve bas ayarını abartarak kanunun doğal, dengeli tonundan uzaklaşmak.
• Yedek kablo veya pil bulundurmamak; küçük bir bağlantı sorunu, performansı aksatabilir.
• Her sahnede aynı ayarın geçerli olacağını düşünmek; oda akustiği ve topluluk büyüklüğü değiştiğinde ayarın da yeniden gözden geçirilmesi gerekir.

Sahne mi, kayıt mı

Sahne ve stüdyo kaydı farklı öncelikler taşır. Sahnede güvenilirlik ve geri besleme kontrolü ön plandadır; kalabalık bir topluluk içinde pickup ya da pickup ağırlıklı bir karışım genelde daha pratik sonuç verir. Stüdyo kaydında ise ortam sessiz ve kontrollü olduğundan, enstrümanın gerçek tonunu en iyi yakalayan yöntem genellikle bir ya da iki mikrofonla dikkatli konumlandırmadır. Küçük bir dinleti ya da ders ortamında ise çoğu zaman hiçbir amplifikasyona gerek kalmaz; enstrümanın doğal sesi yeterlidir.

Hangi durumda ne tercih edilir

• Birebir ders ya da küçük bir oda konseri: amplifikasyona genelde gerek yok.
• Orta büyüklükte bir sahne, az sayıda enstrümanla: tek bir kondansatör mikrofon yeterli olabilir.
• Kalabalık fasıl topluluğu ya da yüksek sesli bir sahne: pickup ya da pickup + mikrofon karışımı daha güvenli bir seçimdir.
• Stüdyo kaydı: sakin bir ortamda mikrofonla alınan doğal ton genelde tercih edilir.

Ses ayarında dikkat edilecekler

Hangi yöntem seçilirse seçilsin, ses masasında ya da amplifikatörde aşırı tiz veya bas takviyesinden kaçınmak, kanunun doğal dengesini korur. Ses kontrolü provada, performans anından önce yapılmalı; sahnede ilk kez denenen bir ayar sürpriz çıkarabilir. Pickup kullanılıyorsa bağlantı kablosunun ve jakın sağlam olduğunu, mikrofon kullanılıyorsa standın sabitliğini çalışmadan önce kontrol etmek, performans anında yaşanacak küçük aksilikleri önler.

Enstrümanın akustik yapısı da etkiler

Ses tablasının ağacı, mandal donanımı ve eşik işçiliği, kanunun çıplak sesini belirleyen temel unsurlardır; bir mikrofon ya da pickup bu temel sesi değiştirmez, sadece nasıl taşınacağını belirler. Bu yüzden doğru amplifikasyon seçimi, iyi bir enstrümanın yerini tutmaz. El yapımı bir kanunun farkı yazımızda bu konuyu daha geniş işlemiştik; sağlam bir gövde ve dengeli bir ses tablası, hangi yöntemle seslendirilirse seslendirilsin kendini gösterir.

Antalya'da bu konuda kime danışılır

Antalya'da kanun dersi alan ve ileri seviyeye geçip sahneye çıkmaya başlayan öğrenciler için bu soru er ya da geç gündeme gelir. Enstrümanın akustik yapısını en iyi yapımcısı bilir; mikrofon ya da pickup seçimiyle ilgili sorularınız için Antalya kanun atölyemizle iletişime geçebilirsiniz. Enstrüman seçimi aşamasındaysanız kanun modellerimize göz atabilir, sorularınız için bize yazabilirsiniz.

İyi bir amplifikasyon, enstrümanın sesini değiştirmez; sadece doğru yere taşır.